Trong bối cảnh ngành tôm Việt Nam đang hướng đến phát triển bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, việc nâng cao chất lượng tôm giống không còn là lợi thế mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với toàn bộ chuỗi sản xuất.

Ngành tôm tiếp tục tăng trưởng nhờ đổi mới sản xuất

Những năm gần đây, tôm nước lợ tiếp tục giữ vai trò là ngành hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam. Dù diện tích nuôi không tăng đáng kể, sản lượng và giá trị xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng nhờ quá trình chuyển đổi sang các mô hình nuôi thâm canh, siêu thâm canh và ứng dụng công nghệ cao.

Các hệ thống quan trắc môi trường, tự động hóa cho ăn, quản lý dịch bệnh và kiểm soát chất lượng nước đang được áp dụng ngày càng rộng rãi, giúp nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro trong quá trình nuôi. Tuy nhiên, để những giải pháp kỹ thuật này phát huy hiệu quả, chất lượng con giống vẫn là nền tảng quan trọng nhất.

Một hệ thống nuôi hiện đại sẽ khó đạt kết quả như mong muốn nếu ngay từ đầu người nuôi sử dụng nguồn giống không đảm bảo chất lượng hoặc mang mầm bệnh.

Vì sao chất lượng tôm giống quyết định thành công của vụ nuôi?

Con giống khỏe mạnh có khả năng thích nghi nhanh với môi trường mới, bắt mồi tốt và chống chịu hiệu quả trước những biến động của thời tiết cũng như môi trường ao nuôi. Đây là yếu tố giúp nâng cao tỷ lệ sống, rút ngắn thời gian nuôi và cải thiện năng suất khi thu hoạch.

Ngược lại, giống yếu hoặc mang mầm bệnh tiềm ẩn thường có sức đề kháng thấp, dễ bị stress sau khi thả, khả năng tăng trưởng không đồng đều và nguy cơ phát sinh dịch bệnh cao hơn. Điều này không chỉ làm tăng chi phí thuốc, hóa chất và nhân công mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của người nuôi.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp ao nuôi gặp sự cố không xuất phát từ môi trường hay kỹ thuật chăm sóc mà bắt nguồn từ chất lượng con giống ngay từ đầu vụ.

Những tiêu chí cần quan tâm khi lựa chọn tôm giống

Để hạn chế rủi ro, người nuôi nên lựa chọn con giống từ các cơ sở sản xuất uy tín, có đầy đủ hồ sơ kiểm dịch và nguồn gốc rõ ràng.

Một đàn giống đạt chất lượng cần đáp ứng nhiều tiêu chí như kích cỡ đồng đều, hoạt động linh hoạt, phản xạ nhanh, màu sắc tự nhiên và không có dấu hiệu dị hình. Đồng thời, con giống cần được xét nghiệm âm tính với các bệnh nguy hiểm phổ biến như đốm trắng (WSSV), hoại tử gan tụy cấp (AHPND/EMS), EHP và một số tác nhân gây bệnh khác theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn.

Ngoài việc đánh giá bằng cảm quan, người nuôi nên yêu cầu cơ sở cung cấp giống cung cấp kết quả xét nghiệm PCR, thông tin về đàn bố mẹ và lịch sử sản xuất để đảm bảo chất lượng trước khi đưa vào ao nuôi.

Những thách thức trong sản xuất giống hiện nay

Mặc dù năng lực sản xuất giống trong nước đã có nhiều bước phát triển, chất lượng tôm giống trên thị trường vẫn chưa đồng đều.

Nhiều cơ sở sản xuất lớn đã đầu tư bài bản về công nghệ, an toàn sinh học và kiểm soát dịch bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn không ít cơ sở nhỏ lẻ chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hạ tầng, quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng.

Bên cạnh đó, ngành tôm Việt Nam vẫn phụ thuộc khá lớn vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu. Điều này khiến chi phí sản xuất tăng lên và tiềm ẩn nhiều rủi ro về nguồn cung, giá cả cũng như nguy cơ xâm nhập mầm bệnh nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Một hạn chế khác là việc truy xuất nguồn gốc con giống vẫn chưa được thực hiện đồng bộ. Khi xảy ra dịch bệnh, quá trình xác định nguồn gốc đàn giống hoặc truy xuất về cơ sở sản xuất còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến công tác quản lý và xử lý dịch bệnh.

An toàn sinh học cần bắt đầu từ con giống

Một vụ nuôi an toàn không chỉ phụ thuộc vào việc xử lý môi trường hay quản lý thức ăn mà phải bắt đầu ngay từ khâu lựa chọn giống.

Người nuôi cần thực hiện thuần hóa giống đúng quy trình trước khi thả, đảm bảo sự chênh lệch về nhiệt độ, độ mặn và pH giữa nước trong bao và nước ao không quá lớn nhằm hạn chế sốc môi trường.

Trong những ngày đầu sau khi thả, cần thường xuyên theo dõi khả năng bắt mồi, hoạt động bơi lội và tỷ lệ sống của tôm để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường. Đồng thời, duy trì môi trường ổn định, hạn chế biến động các chỉ tiêu nước sẽ giúp con giống nhanh chóng thích nghi và phát triển tốt.

Hướng đến ngành tôm phát triển bền vững

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, việc đầu tư cho con giống chất lượng không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho người nuôi mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành tôm Việt Nam.

Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất giống và người nuôi trong việc kiểm soát chất lượng từ đàn bố mẹ, quy trình sản xuất, xét nghiệm dịch bệnh đến truy xuất nguồn gốc và an toàn sinh học.

Con giống là nền tảng của mọi vụ nuôi thành công. Lựa chọn tôm giống khỏe mạnh, sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm soát chất lượng chặt chẽ sẽ giúp người nuôi giảm đáng kể rủi ro, nâng cao tỷ lệ sống và tối ưu hiệu quả sản xuất.

Trong xu hướng phát triển ngành tôm theo hướng hiện đại và bền vững, đầu tư vào chất lượng con giống chính là khoản đầu tư mang lại giá trị lâu dài, góp phần xây dựng chuỗi sản xuất an toàn, nâng cao chất lượng thủy sản và khẳng định vị thế của tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.