THÁCH THỨC BỦA VÂY VÀ NỖ LỰC VƯỢT KHÓ CỦA NGÀNH TÔM TRONG BỐI CẢNH MỚI

1. Vùng nuôi quảng canh: Cuộc chiến căng thẳng chống lại sức nóng từ thời tiết

Kể từ trung tuần tháng 4, những đợt nắng nóng gay gắt đã bao trùm hầu hết các vùng nuôi tôm trọng điểm tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Với việc nhiệt độ ngoài trời liên tục duy trì ở ngưỡng rất cao và lượng nước trong các vuông nuôi ít được thay mới, hiện tượng rong tảo phát triển mạnh đã xảy ra, làm gia tăng nguy cơ biến động môi trường nước một cách trầm trọng. Trước tình hình này, những người nuôi tôm quảng canh đang phải nỗ lực hết mình để ứng phó, trong khi nỗi lo rủi ro về mất trắng tài sản ngày một lớn dần theo nhiệt độ.

Tại khu vực xã Tây Yên và Vĩnh Hòa thuộc tỉnh An Giang, nhiều hộ nuôi cho biết mặc dù mực nước trong vuông đã được nỗ lực duy trì, nhưng với nền nhiệt phổ biến từ 38 – 39°C và điều kiện ít gió, nguy cơ tôm bị sốc nhiệt là vô cùng đáng lo ngại. Trong bối cảnh nắng nóng kéo dài như hiện nay, việc theo dõi sát sao và bổ sung nước định kỳ để hạn chế sự xáo trộn nhiệt độ đã trở thành yêu cầu bắt buộc, vô tình kéo theo chi phí sản xuất tăng cao so với dự tính ban đầu. Phần lớn diện tích nuôi quảng canh tại An Giang và Cà Mau hiện nay đã hoàn tất việc thả giống, tuy nhiên mối lo lớn nhất không nằm ở giá vật tư mà chính là sự khắc nghiệt của thời tiết. Nếu không kiểm soát tốt nhiệt độ, môi trường ao nuôi sẽ bị đảo lộn hoàn toàn, tạo điều kiện cho dịch bệnh phát sinh và gây thiệt hại nặng nề cho đàn tôm.

Thực trạng đáng ngại nhất là đa số các hộ nuôi quảng canh hiện nay vẫn chưa có hệ thống ao lắng chuyên dụng, khiến việc cấp nước phụ thuộc hoàn toàn vào con nước tự nhiên. Vào những thời điểm không trùng kỳ triều cường, người dân buộc phải vận hành máy bơm liên tục, làm gia tăng đáng kể chi phí nhiên liệu. Ngoài ra, sự đe dọa từ những cơn mưa đầu mùa cũng là yếu tố cần đặc biệt lưu ý, bởi sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ và độ mặn có thể khiến tôm bị sốc nhiệt và dẫn đến thiệt hại lớn ngay lập tức.

2. Mô hình nuôi mật độ cao: Áp lực kép từ bài toán giá thành và bóng ma dịch bệnh

Khác với mô hình quảng canh, các hình thức nuôi mật độ cao như bán thâm canh, thâm canh và đặc biệt là siêu thâm canh lại đang chịu tác động trực tiếp và nặng nề từ biến động giá vật tư đầu vào. Trước những dự báo đầy lạc quan về giá tôm hồi đầu năm 2026, nhiều hộ đã chủ động đầu tư thả giống sớm với kỳ vọng thu lợi lớn. Thế nhưng, việc gia tăng mật độ thả nuôi quá mức trong điều kiện môi trường bất lợi đã làm bùng phát các dịch bệnh nguy hiểm, điển hình là vi bào tử trùng (EHP) lây lan từ các ao bán thâm canh sang các khu vực lân cận, gây khó khăn cực lớn cho công tác quản lý dịch bệnh.

Theo nhận định từ các chuyên gia kinh tế và lãnh đạo doanh nghiệp thủy sản, điển hình như Vinacleanfood, giá vật tư phục vụ nuôi tôm đã tăng mạnh kể từ khi có những biến động địa chính trị tại Trung Đông, trong đó giá thức ăn có nhiều đợt điều chỉnh tăng liên tiếp. Trong cơ cấu giá thành sản xuất, thức ăn hiện chiếm đến 60%, và tỷ lệ này còn cao hơn nếu tôm bị bệnh phân trắng hoặc chậm lớn do nhiễm EHP. Thực tế cho thấy, với một diện tích ao nuôi 1,3 ha, lượng thức ăn tiêu thụ khổng lồ lên tới hơn 2 tấn mỗi ngày khiến chi phí phát sinh trở thành gánh nặng khủng khiếp khi giá cả leo thang.

Trái ngược với đà tăng của chi phí, giá tôm thương phẩm lại liên tục trượt dốc từ đầu tháng 3 đến nay, tạo ra thế "gọng kìm" bóp nghẹt lợi nhuận của người nuôi. Tại các HTX thủy sản ở Cần Thơ, bà con chia sẻ rằng với mức giá hiện tại, chỉ những ao nuôi đạt năng suất vượt trội và tôm đạt kích cỡ lớn mới có thể hy vọng có lãi; còn lại phần lớn chỉ có thể hòa vốn hoặc đối mặt với nguy cơ thua lỗ nặng nề, đặc biệt là đối với tôm thẻ chân trắng kích cỡ trung bình.

3. Kiên cường vượt khó: Những tín hiệu tích cực và chiến lược thích ứng mới

Mặc dù bức tranh chung vẫn còn nhiều gam màu trầm tối, song ngành tôm vẫn ghi nhận những điểm sáng đáng khích lệ để người nuôi tiếp tục bám trụ với nghề. Trong quý I/2026, các chỉ số về diện tích thả nuôi, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu vẫn ghi nhận mức tăng trưởng so với cùng kỳ năm ngoái, chứng tỏ sức sống mãnh liệt của ngành tôm Việt. Nhiều hộ nuôi nhận định rằng, mặc dù nắng nóng gây khó khăn nhưng nếu kiểm soát tốt môi trường, tôm sẽ sinh trưởng rất nhanh và dễ đạt kích cỡ lớn – phân khúc hiện vẫn đang duy trì được mức giá có lợi nhuận.

Để thích nghi với hoàn cảnh, các quy trình nuôi nhiều giai đoạn đang được bà con áp dụng rộng rãi như một "tấm khiên" bảo vệ hiệu quả sản xuất. Thay vì thu tỉa như truyền thống, người nuôi chuyển sang phương pháp san thưa để tập trung nguồn lực nuôi tôm đạt size lớn, giúp ổn định môi trường ao nuôi và giảm hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR). Ngoài ra, xu hướng chuyển đổi sang nuôi tôm sú trong ao lót bạt đáy hoặc thả nuôi rải vụ theo từng giai đoạn cũng đang phát huy hiệu quả trong việc phân bổ rủi ro và tiết giảm chi phí đầu tư hạ tầng. Chính những sự điều chỉnh linh hoạt và kinh nghiệm tích lũy dày dạn này đang là điểm tựa vững chắc để người nuôi tôm vững tin vào khả năng phục hồi của thị trường trong thời gian tới.