Kiểm Soát Tảo Trong Ao Tôm Mùa Hè

Trong hệ sinh thái ao tôm thâm canh và siêu thâm canh, khí độc không tự nhiên sinh ra mà là hệ quả tất yếu của quá trình tích lũy chất thải hữu cơ. Nguồn hữu cơ này chủ yếu đến từ thức ăn dư thừa, phân tôm, xác tảo tàn và các váng bọt vỡ ra trên bề mặt nước.
Vào mùa hè, dưới tác động của nhiệt độ cao thường xuyên duy trì trên 30°C, tốc độ chuyển hóa các hợp chất chứa nitơ bị đẩy nhanh khốc liệt. Khí độc Amoniac sẽ hình thành đầu tiên, sau đó dưới tác động của vi khuẩn hiếu khí sẽ tiếp tục chuyển hóa thành Nitrit .
Ở tầng đáy ao, nơi luôn xảy ra tình trạng thiếu hụt ôxy nghiêm trọng, quá trình phân hủy kỵ khí sẽ sinh ra Hydro sulfide – loại khí cực độc có mùi trứng thối đặc trưng.

Sự nguy hiểm của các loại khí độc này còn phụ thuộc chặt chẽ vào các yếu tố môi trường như pH và nhiệt độ; khi hai chỉ số này tăng cao vào buổi chiều, độc tính của NH_3 sẽ bị kích bộc phát mạnh gấp nhiều lần, gây ra hiện tượng ngộ độc cấp tính cho tôm nuôi.

Mùa hè mang theo những quy luật thời tiết khắc nghiệt với những ngày nắng gắt, đêm oi bức và thỉnh thoảng xuất hiện những cơn mưa giông đột ngột, tác động trực tiếp đến động thái của khí độc trong ao. Nhiệt độ nước tăng cao kích thích các vi khuẩn phân hủy hoạt động mạnh gấp đôi, gấp ba lần so với mùa lạnh, khiến lượng khí độc xả ra môi trường nước vượt quá khả năng tự làm sạch tự nhiên của ao nuôi. Khi trời nắng gắt và lặng gió, hiện tượng phân tầng nhiệt độ xuất hiện làm cho lớp nước đáy trở nên thiếu ôxy cục bộ, tạo điều kiện lý tưởng cho các vi khuẩn kỵ khí sinh khí $H_2S$ phát triển. Nguy hiểm hơn, những cơn mưa giông mùa hè làm giảm đột ngột nhiệt độ bề mặt, gây ra hiện tượng lật nước hay còn gọi là đảo tầng nước. Khi đó, các chất khí độc tích tụ kinh niên ở lớp bùn đáy bị xới tung và khuếch tán diện rộng lên tầng nước mặt, nơi tôm đang tập trung sinh sống để tránh ngạt.

Khi các chỉ số khí độc vượt ngưỡng an toàn, tôm nuôi sẽ phải đối mặt với hàng loạt rủi ro về sức khỏe, từ suy giảm chức năng sinh lý đến tử vong hàng loạt. Điển hình là hội chứng "máu nâu" do Nitrit gây ra; khi xâm nhập vào cơ thể tôm, Nitrit kết hợp với Hemocyanin trong máu làm mất khả năng vận chuyển ôxy, khiến tôm bị ngạt hoàn toàn dù ao vẫn bật đủ hệ thống quạt nước. Lúc này, máu tôm chuyển sang màu xanh nhạt hoặc nâu, tôm có biểu hiện lờ đờ, tấp nghé bờ và chết rải rác.
Đối với độc tính của H_2S, chỉ cần một hàm lượng cực nhỏ vượt mức 0.01 mg/L ở đáy ao cũng đủ làm tôm bị nhiễm độc cơ bắp và tổn thương gan tụy nghiêm trọng. Tôm bị stress do khí độc thường có hiện tượng bỏ ăn, trống đường ruột, vỏ mềm, chậm lớn và hệ miễn dịch bị suy giảm nghiêm trọng, tạo điều kiện bùng phát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như đốm trắng (WSSV) hay hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND).

Để kiểm soát và xử lý đồng bộ khí độc trong mùa hè, người nuôi phải áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc phòng bệnh hơn chữa bệnh, kết hợp kiểm soát đầu vào và cải tạo môi trường chủ động. Trước hết, việc quản lý thức ăn là yếu tố sống còn thông qua việc giảm từ 10% đến 20% lượng cho ăn khi trời nắng gắt hoặc mưa lớn, đồng thời kiểm tra nhá thường xuyên để hạn chế tối đa nguồn hữu cơ dư thừa thối rữa dưới đáy ao.
Song song đó, hệ thống quạt nước cần được bố trí hợp lý để gom chất thải vào giữa ao, kết hợp hút xi-phông đáy định kỳ từ 1 đến 2 lần mỗi ngày nhằm loại bỏ trực tiếp sinh khối chất thải ra khỏi hệ thống. Việc vận hành quạt nước và oxy đáy phải được duy trì liên tục, đặc biệt từ 22h đêm đến 6h sáng để đảm bảo hàm lượng ôxy hòa tan luôn lớn hơn 5 mg/L, giúp vi khuẩn hiếu khí có đủ dưỡng khí để thực hiện quá trình Nitrat hóa, chuyển hóa khí độc thành dạng không độc.
Ngoài ra, việc cấy chế phẩm vi sinh định kỳ chứa các chủng vi khuẩn như Nitrosomonas, Nitrobacter hay Bacillus sẽ giúp tăng cường mật độ lợi khuẩn cạnh tranh dinh dưỡng và làm sạch nền đáy ao nuôi.

Trong trường hợp hàm lượng khí độc tăng cao đột biến, người nuôi tuyệt đối không được hoảng loạn sử dụng các hóa chất diệt khuẩn mạnh vì sẽ làm sập tảo và chết hệ vi sinh có lợi, khiến tình trạng tồi tệ hơn.
Quy trình xử lý khẩn cấp lúc này cần thực hiện cắt giảm ngay 30% đến 50% lượng thức ăn của tôm để giảm tải áp lực hữu cơ mới, kết hợp thay nước từng phần nếu có ao sẵn sàng đã qua xử lý để pha loãng nhanh nồng độ độc tố.
Đồng thời, cần tăng cường chạy quạt nước tối đa nhằm giải phóng khí độc dạng khí ra khỏi mặt nước, kết hợp bổ sung các chế phẩm hấp phụ nhanh như Yucca và đánh vi sinh liều cao vào thời điểm thích hợp để thúc đẩy hệ vi khuẩn xử lý đáy hoạt động trở lại.
Nhìn chung, quản lý khí độc trong mùa hè không thể nóng vội bằng các biện pháp bề nổi mà là một chuỗi hành động kiên trì từ việc kiểm soát chặt chẽ từng viên thức ăn đến việc duy trì một hệ vi sinh nền đáy vững chắc, đó chính là "tấm lá chắn" vững chắc nhất giúp tôm vượt qua mùa nắng nóng an toàn.